Droomt u van Afrika? Wij begrijpen dat

ROBBENEILAND

‘While we will not forget the brutality of apartheid, we will not want Robben Island to be a monument of our hardship and suffering. We would want it to be a triumph of the human spirit against the forces of evil; a triumph of wisdom and largeness of spirit against small minds and pettiness; a triumph of courage and determination over human frailty and weakness; a triumph of the new South Africa over the old.’

Ahmed Kathrada gevangene 488/64 – 26 jaar gevangene op Robbeneiland

 

De naam ‘Robbeneiland’, gezien zijn verleden, roept niet vaak positieve gevoelens op. Zeer zeker niet bij de meerderheid van de zwarte bevolking van Zuid-Afrika. Wie de geschiedenis van Zuid-Afrika kent, weet dat dit de plek is waar drie presidenten van Zuid-Afrika gevangen hebben gezeten, te weten Nelson Mandela, Kgalema Motlanthe en de huidige president Jacob Zuma.

 

Dat de vroegere kolonisten besloten om een gevangenis te stichten op Robbeneiland is niet zo vreemd, want het eiland bood daarvoor veel voordelen. Ten eerste was ontsnappen vrijwel onmogelijk, de mislukte ontsnapping van de sterke politieke gevangene Makana door verdrinking, hij was aanvoerder van de Xhosa leger tijdens de Vierde Xhosa oorlog, diende voor altijd als een waarschuwing hiervoor. Het water rondom het eiland is ijskoud, de onderstroom van het water gevaarlijk en de afstand naar het vaste land, 7 km, veel te groot.

 

Het leven was er zeer zwaar voor een gevangene. Dwangarbeid, ziekte en racistische bewakers die er niet voor terugdeinsden om geweld te gebruiken vormde de dagelijkse kost. Ontsnappen was vrijwel onmogelijk en de gevangenen verloren bij aankomst niet alleen hun vrijheid, maar ook hun menselijkheid werd hen ontzegd.

 

Na de afschaffing van de apartheid werd Robbeneiland een belangrijk symbool voor de bevrijding van de zwarte Zuid-Afrikanen, vrijheid waar niet alleen hard voor gevochten is, maar dat ook veel levens heeft opgeëist. Tegenwoordig geven een aantal voormalige gevangenen rondleidingen op het eiland. Hun verhalen zijn niet alleen inspirerend, maar ze zijn indrukwekkende getuigenissen van een belangrijke periode in de geschiedenis van Zuid-Afrika, waar de huidige fundamenten van het land op zijn gebouwd. Wij kunnen hier veel van leren.

 

GESCHIEDENIS

 

De naam ‘Robben’ is afkomstig van de zeehonden die op het eiland waren. Ook pinguïns en schildpadden waren vaste bewoners. De eerste geschreven geschiedenis van het eiland gaat helemaal terug naar 1421 toen de Chinezen tijdens een van hun verkenningstochten het eiland zagen liggen onder leiding van Admiraal Zheng He. Zij maakten een gedetailleerde tekening van het eiland voordat ze weer verder trokken.

 

In 1488 was het de beurt aan de Portugezen die onder leiding van de ontdekkingsreiziger Bartholomeus Dias voet aan wal zette, al is niet met zekerheid vast te stellen of zij de eersten waren om dit te doen. Er is namelijk voor zover bekend geen informatie beschikbaar dat aangeeft of de Chinezen dit al in 1488 hadden gedaan.

 

Einde 16e eeuw werden er onder leiding van de Engelsen Sir James Lancaster en Admiraal Raymond schapen op het eiland geplaatst. Admiraal Cornelius Maaklof zou deze gewoonte van de Engelsen in 1608 overnemen. Het eiland zou ook gebruikt gaan worden als postkantoor, wat heel nuttig was voor internationale contacten.

 

Pas in 1652 zouden Jan van Riebeeck en Kapitein Sijmon Turver op het eiland trachten te landen. Dit liep de eerste keer bijna verkeerd af, maar uiteindelijk lukte het hen. De plek waar ze hun eerste voetstappen op het eiland zetten is vandaag nog te bezichtigen. Het eiland werd door de Nederlanders in eerste instantie gebruikt als gevangenis voor politieke gevangenen. Zowel slaven, stamleden van de Koi Koi en gevangenen die weigerden zich te voegen naar de toen geldende Nederlandse koloniale wetgeving zouden hun weg vinden naar Robbeneiland. Robbeneiland werd in 1657 officieel tot gevangenis omgedoopt.

 

Verder werd het eiland in 1654 ook gebruikt als voedselopslag voor de op het vaste land aanwezige Engelse VOC.  In 1846 kwamen de eerste leprozen op het eiland. Al in de 17e eeuw werd Robbeneiland in gebruik genomen als strafkolonie door de Nederlandse kolonisten. Voor de aankomst van kolonisten werd het eiland al bewoond door een variëteit aan dieren en vogels. De naam Robbeneiland verwijst daarom dus naar de robben die de Nederlanders aantroffen op het eiland.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Op den duur kwamen er alsmaar meer gebouwen bij. Er zou een plantage komen, 70.000 bomen zouden worden geplant en er zou zelfs in 1886 een krant komen, de Robben Island Times dat twee pond per jaar kostte om te drukken.

 

Door de grote toename van leprozen kwam er op den duur een dominee, werd er een kerk gebouwd en een begraafplaats gesticht. Er ontstond op den duur enig geharrewar over de toelating van vrouwelijke leprozen op het eiland, dus kwam er een vrouwelijke leprozenbarak zodat de mannen en vrouwen gescheiden konden worden gehouden. In 1931 zouden alle door de leprozen gebruikte gebouwen worden afgebroken en verbrand nadat de leprozen het jaar ervoor van het eiland werden gehaald. Alleen de Good Shepherd Church zou blijven staan.

 

In 1961 werd Robbeneiland een zwaar bewaakte gevangenis voor politieke gevangenen die nog dat jaar hun intrek zouden nemen op het eiland. In 1964 zouden 10 ANC leiders overgebracht worden. In 1991 hebben alle politieke gevangenen het eiland verlaten en in 1996 ook de gewone criminelen. In 1997 is er een Robbeneiland museum geopend.

 

In 1999 werd Robbeneiland door de Unesco tot Werelderfgoed Site benoemd en dat zegt in feite wat over de historische waarde van dit eiland. De historische waarde zit hem niet alleen in het doel en de leeftijd van het eiland, maar ook in een belangrijke gevangene met de nummer 466/64, Nelson Mandela.

 

 

LEPROZENKOLONIE

 

Het mag geen verrassing zijn dat het gros van de mensen Robbeneiland identificeren met een strafkolonie, maar toch is dit niet het enige doel waartoe Robbeneiland diende. Jaren ervoor werd het eiland ook gebruikt voor mensen met lepra. Een tastbare herinnering hieraan vormt de prachtig bewaarde Dutch Reformed Church Parsonage, een pastorie die in 1894 door de Nederlandse kolonisten werd gebouwd, in dit geval was dat voor de toenmalige dominee Morgan. Tijdens de tweede wereld oorlog zou de pastorie door officieren van het leger gebruikt worden als Officiersmess.

 

In 1895 werd de Anglicaanse Church of The Good Shepherd door leprozen gebouwd aan de hand van een ontwerp die gemaakt werd door de toenmalige gedistingeerde architect Sir Herbert Baker. De kosten voor de kerk werden betaald door Reverend W.V Watkins en de stenen die voor de bouw van de kerk werden gebruikt waren afkomstig van de op de eiland aanwezige kalkgroeve. De kerk had geen banken omdat leprozen niet konden zitten. In de graven rondom de kerk liggen leprozen begraven.

 

In de eerste instantie was opname in de leprakolonie op Robbeneiland vrijwillig, echter in 1894 werd wettelijk vastgelegd door de Leprosy Repression Act van mei 1892 dat leprozen verplicht naar het eiland werden gestuurd. Door de nieuwe wet zou ook de bewegingsvrijheid van leprozen zeer beperkt worden op het eiland. Op het hoogtepunt van de leprozenkolonie zouden er circa 1000 leprozen op het eiland wonen.

 

Ten tijde van de leprakolonie waren 92 van de 200 lepralijders Nederlands Hervormd. Dominee Morgan dreigde op een gegeven moment zijn ontslag in te dienen omdat er geen gehoor werd gegeven aan de klachten van de lepralijders over het erbarmelijke gedrag van de alcoholistische opziener, meneer Finch. Verder deden de toenmalige regeringsambtenaren ook weinig om de omstandigheden van de lepralijders te verbeteren. De dominee zou in 1896 vooralsnog zijn koffers pakken en vertrekken.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

WIST U DAT...

 

  •     Het eerste wat gevangenen te horen kregen bij aankomst was: ‘Dit is een eiland. Dit is waar u zult sterven.’?
  •     De laatste twee cijfers van Nelson’s gevangene-nummer het jaar van zijn aankomst is?
  •     Robbeneiland van 1836-1931 een leprakolonie was?
  •     Robbeneiland langer lepralijders had dan gevangenen?
  •     Het eiland in 1999 tot Werelderfgoed is uitgeroepen?
  •     Robbeneiland ook tot Zuid-Afrikaans erfgoed is benoemd?
  •     Nelson Mandela’s cel niet groter was dan 2,1 bij 2,4?
  •     Er ook geesteszieken op het eiland werden vastgehouden?
  •     Robbeneiland 3,3 km lang is en 1,9 km breed?
  •     Er tot op heden drie voormalige gevangenen president werden van Zuid-Afrika?
  •     De Engelsen het eiland in 1614 in eerste instantie ook als strafkolonie wilden gebruiken?
  •     In 1614 de Brit Walter Peyton naar het eiland werd gestuurd met 19 gevangenen afkomstig van Newgate Prison?
  •     Het eiland als postagentschap werd gebruikt vanwege zijn praktische ligging?
  •     Autshumato, lid van de Khoi Khoi stam, vermoedelijk de eerste gevangene was op Robbeneiland?
  •     Hij Harry die Strandloper werd genoemd door de Nederlanders?
  •     Jan van Riebeek hem die straf in 1658 oplegde?
  •     De gevangenen in 1966 een eigen voetbal vereniging opzetten?
  •     Deze het Makana Football Association heette?
  •     Het eiland slechts een paar meter boven zeeniveau ligt?
  •     Robbeneiland in de tweede wereld oorlog zwaar bewapend werd met BL 9.2 inch gun Mk IX–X kanonnen?
  •     Deze doelbewust op het eiland werden geplaatst om Kaapstad te verdedigen?
  •     In 1991 de laatste politieke gevangenen werden vrijgelaten?
  •     In 1196 de laatste criminelen werden vrijgelaten?
  •     Het lichthuis op het eiland door de koloniale Ingenieur John Scott werd ontworpen?
  •     Het 18 meter hoog is?
  •     Het eiland ook werd gebruikt om dieren in quarantaine te houden?
  •     Robbeneiland pas echt bekend werd met de vrijlating van Nelson Mandela?
  •     Het eiland door de gevangenen ‘de universiteit’ werd genoemd?
  •     Gevangenen een cursus correspondentie konden volgen?
  •     Ze het recht moesten verdienen om deze te volgen?

 

 

KALKGROEVE

 

De Robbeneiland kalkgroeve kende zijn oorsprong al in de 17e eeuw. Gevangenen op Robbeneiland moesten zware dwangarbeid verrichten gedurende hun opsluiting. Ze werden gedwongen om in de kalkgroeve op het eiland te werken. De gevangenen werden er vaak gruwelijk mishandeld. De kalkgroeve zou onder de gevangenen tot ‘universiteit’ worden omgedoopt, meer hierover later.

 

Gevangenen moesten met een hamer het leisteen kapot hakken en er grind van maken. Ook moesten ze vaak de stenen om de dag van de ene naar de andere kant van de groeve dragen. De zon weerkaatste ongenadig op het witte gesteente wat verblindend werkte op de mannen. Daarbij, de stof die loskwam door het losgeslagen kalk veroorzaakte vaak ook hoornvliesontstekingen. Gevangenen werkten hier dag in dag uit in de bloedhitte.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

GEVANGENE nr. 466/64

 

Dit nummer zegt u wellicht niets, maar toch is het een belangrijk nummer, het was namelijk Nelson Mandela’s gevangenisnummer gedurende zijn hechtenis op Robbeneiland. Nelson zat al in 1962 vast op het eiland en zijn toenmalige gevangenisnummer was 19476/62. De eerste keer werd hij veroordeeld omdat hij zonder paspoort het land probeerde te verlaten en tevens voor het aanzetten tot geweld.

 

 

‘We are no longer leaders, we are now just prisoners because we don’t make policy, we don’t give instructions. Our leaders are outside of prison, they make policy, they give instructions, and we are ordinary prisoners.’

 

Nelson Mandela bij zijn aankomst op Robbeneiland

 

 

In 1964 kwam er opnieuw een proces, het zogeheten Rivoniaproces. Hierbij zouden tien tegenhangers van het Zuid-Afrikaans regime terechtstaan voor samenzwering tegen de regering, het ondersteunen van communisme door woord en daad, het aansporen en aanzetten tot geweld en het in ontvangst nemen van fondsen ter financiële ondersteuning van deze daden, de ANC. Hierbij kreeg Nelson uiteindelijk op 11 juni 1964 levenslang opgelegd voor het voorbereiden van een guerrilla-oorlog tegen het toenmalige regime. Hij had geluk, hier stond ook de doodstraf op.

 

Nelson’s gevangenschap op het eiland was niet gemakkelijk. Naast het feit dat hij zwaar lichamelijke arbeid moest verrichten had hij ook weinig contact met de buitenwereld. Hij vertelde later dat zijn cel zo klein was dat hij met drie passen met gemak de kleine ruimte kon doorkruisen en dat hij net genoeg ruimte had om in zijn bed te liggen omdat zijn hoofd en voeten de muren raakten. Hij kreeg ook erg veel last van zijn ogen door zijn dwangarbeid in de kalkgroeve.

 

Contact met de buitenwereld werd door de gevangenisleiding zwaar beperkt. Gevangenen op Robbeneiland werden hierdoor niet alleen lichamelijk gemarteld, maar ook geestelijk. Brieven van familieleden werden bijvoorbeeld zo zwaar gecensureerd dat er nauwelijks wat overbleef voor de gedetineerden om te lezen. Gesar en getreiter van bewakers was aan de orde van de dag.

 

De mogelijkheid om te studeren werd gevangenen ook geheel ontzegd. Uiteindelijk zou het Nelson na veel moeite en pijn lukken om niet alleen via het Rode Kruis, maar ook via andere wegen alsnog literatuur-, geschiedenis-, filosofie- en politicologie boeken toegestuurd te krijgen. Hij zou stiekem zijn kennis overdragen aan de andere gedetineerden in de kalkgroeve. De kalkgroeve zou hierdoor de bijnaam ‘Universiteit van Robbeneiland’ krijgen.

 

 

‘Especially for those of us who lived in single cells, you had the time to sit down and think, and we discovered that sitting down just to think is one of the best ways of keeping yourself fresh and able, to be able to address the problems facing you, and you had the opportunity, also, of examining your past’

 

Nelson Mandela

 

 

Rassendiscriminatie bestond niet alleen op het vaste land, maar ook op Robbeneiland. Kleurenclassificatie ging daar gewoon verder, een issue dat goed merkbaar was in het dagelijkse leven. Gevangenen werden al om te beginnen bij aankomst op het eiland ingedeeld op basis van hun huidskleur. Zij met een donkere huidskleur hadden het het zwaarst te verduren. Nelson zou bijvoorbeeld de eerste 10 jaar geeneens brood krijgen. Daarnaast, omdat hij een politieke gevangene was leefde Nelson samen met de andere politieke gevangenen in afzondering.

 

 Ondanks de lichamelijke en emotionele dagelijkse kwellingen bleef Nelson Mandela positief. Hij leerde bijvoorbeeld ook zijn medegevangenen dat wraak niets oploste. Nelson liet zich niet gek maken door de bewaking, hij verzette zich echter wel, maar dan op een geweldloze manier. Zeiden de bewakers dat ze sneller moesten lopen, dan spoorde hij de andere gedetineerden aan om juist langzamer te lopen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

EXCURSIES

 

Robben Island General Tour Schedule

Robben Island Museum Tour

Robben Island Tours

SA-Venues Tour of Robben Island

Take 2 Tours Robben Island Tours

Visitacity – Verschillende tours beschikbaar

Inspirock – robben Island, Cape Town Central

 

 

 

 

 

           © GRAHAM HOLTSHAUSEN

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tenzing Travel - Zuid-Afrika

WERELD VAN DE SAVANNE

 

AFBEELDINGEN

 

MADE WITH WERELD VAN DE SAVANNE © 2017 ALL RIGHTS RESERVED